يقين به خدا هستند ، و كسانى هستند كه عليين را ميبينند ، هم چنان كه دوزخ را مىبينند . و سخن كوتاه اينكه امام بايد انسانى داراى يقين باشد ، انسانى كه عالم ملكوت برايش مكشوف باشد ، و با كلماتى از خداى سبحان برايش محقق گشته باشد ، در سابق هم گذشت كه گفتيم : ملكوت عبارتست از همان امر ، و امر عبارتست از ناحيه باطن اين عالم . و با در نظر گرفتن اين حقيقت ، به خوبى مىفهميم كه جمله : ( يَهْدُونَ بِأَمْرِنا ) دلالتى روشن دارد ، بر اينكه آنچه كه امر هدايت متعلق بدان مىشود ، عبارتست از دلها ، و اعمالى كه بفرمان دلها از اعضاء سر مىزند ، پس امام كسى است كه باطن دلها و اعمال و حقيقت آن پيش رويش حاضر است ، و از او غايب نيست ، و معلوم است كه دلها و اعمال نيز مانند ساير موجودات داراى دو ناحيه است ، ظاهر و باطن ، و چون گفتيم باطن دلها و اعمال براى امام حاضر است ، لا جرم امام بتمامى اعمال بندگان چه خيرش و چه شرش آگاه است ، گويى هر كس هر چه مىكند در پيش روى امام مىكند . و نيز امام مهيمن و مشرف بر هر دو سبيل ، يعنى سبيل سعادت و سبيل شقاوت است ، كه خداى تعالى در اين باره مىفرمايد : ( يَوْمَ نَدْعُوا كُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ ، روزى كه هر دسته مردم را با امامشان مىخوانيم ) ، « 1 » كه به زودى در تفسيرش خواهد آمد ، كه منظور از اين امام ، امام حق است ، نه نامه اعمال ، كه بعضىها از ظاهر آن پنداشته‌اند . پس به حكم اين آيه امام كسى است كه در روزى كه باطنها ظاهر مىشود ، مردم را به طرف خدا سوق مىدهد ، هم چنان كه در ظاهر و باطن دنيا نيز مردم را بسوى خدا سوق مىداد ، و آيه شريفه علاوه بر اين نكته اين را نيز مىفهماند : كه پست امامت پستى نيست كه دوره اى از دوره هاى بشرى و عصرى از آن اعصار از آن خالى باشد بلكه در تمام ادوار و اعصار بايد وجود داشته باشد ، مگر اينكه نسل بشر به كلى از روى زمين برچيده شود ، خواهى پرسيد : اين نكته از كجاى آيه استفاده مىشود ؟ مىگوئيم : از كلمه ( كل اناس ) كه انشاء اللَّه در تفسير خود اين آيه بيانش خواهد آمد ، كه اين جمله مىفهماند در هر دوره و هر جا كه انسانهايى باشند ، امامى نيز هست كه شاهد بر اعمال ايشانست . و معلوم است كه چنين مقامى يعنى مقام امامت با اين شرافت و عظمتى كه دارد ، هرگز در كسى يافت نمىشود ، مگر آنكه ذاتا سعيد و پاك باشد ، كه قرآن كريم در اين باره مىفرمايد : ( أفَمَنْ يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَنْ يُتَّبَعَ ؟ أَمَّنْ لا يَهِدِّي إِلَّا أَنْ يُهْدى ؟ آيا كسى كه بسوى حق هدايت مىكند ،

--> 1 - سوره اسراء آيه 71